Muling uminit ang politika sa bansa matapos ang matapang na paninindigan ni Senador Rodante Marcoleta kaugnay sa usapin ng posibleng pag-aresto kay Senador Ronald “Bato” dela Rosa dahil sa warrant na inilabas umano ng International Criminal Court o ICC.
Sa isang emosyonal at matinding privilege speech sa Senado, diretsahang kinuwestiyon ni Marcoleta ang panawagang sumuko si dela Rosa sa ICC. Para sa kanya, hindi lang simpleng legal na usapin ang nakataya rito. Ang mas malalim daw na usapan ay tungkol sa soberanya ng Pilipinas, kapangyarihan ng sariling hukuman, at kung hanggang saan dapat pahintulutan ang dayuhang korte na manghimasok sa mga usapin ng bansa.
Habang pinapanood ng publiko ang nagaganap na bangayan at argumento sa Senado, lalong naging sentro ng diskusyon ang tanong na matagal nang pinagdedebatehan:May karapatan pa ba ang ICC na arestuhin ang isang Pilipino matapos kumalas ang Pilipinas sa Rome Statute?
At dito nagsimula ang matinding depensa ni Marcoleta kay dela Rosa.
“Kapag Sumuko Siya, Mawawala na ang Proteksyon ng Pilipinas”
Sa kanyang talumpati, hindi nagtago si Marcoleta sa matitinding salita.
Ayon sa kanya, kapag isinuko si Senador dela Rosa sa ICC, para na ring isinuko ng Pilipinas ang sarili nitong soberanya.
Ipinaliwanag niya na ang ICC ay isang foreign court na hindi na umano kinikilala ng Pilipinas matapos itong kumalas sa Rome Statute noong panahon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte.
Dahil dito, para kay Marcoleta, wala nang legal na basehan para pairalin sa bansa ang kapangyarihan ng ICC.
Aniya, kapag naisuko si dela Rosa, hindi lang ito simpleng pagharap sa kaso. Ang totoong mangyayari raw ay dadalhin siya sa Netherlands kung saan hindi na siya mapoprotektahan ng batas ng Pilipinas.
Doon na raw mawawala ang kapangyarihan ng mga korte ng Pilipinas na tulungan o dinggin ang kanyang mga apela.
At para kay Marcoleta, iyon ang pinaka-delikadong bahagi ng usapin.
Senate Resolution 395, Mahigpit na Tinutulan
Isa sa sentro ng privilege speech ni Marcoleta ay ang Senate Resolution No. 395.
Ang naturang resolusyon ay may panawagan umano na hikayatin si dela Rosa na sumunod sa legal na proseso at harapin ang mga isyu sa tamang paraan.
Ngunit para kay Marcoleta, tila kabaligtaran daw ang magiging epekto nito.
Ayon sa kanya, sa oras na sumuko si dela Rosa, agad itong posibleng ipadala sa ICC at mawawalan ng pagkakataong gamitin ang mga legal na remedyo sa Pilipinas.
Matindi rin ang kanyang naging pahayag laban sa mga nagsusulong ng resolusyon.
Bagama’t sinabi niyang may respeto siya sa karamihan ng mga sponsor, hindi niya itinago ang kanyang matinding pagtutol sa kanilang posisyon.
Para sa kanya, kung totoong nais ng mga sponsor na mabigyan si dela Rosa ng patas na proseso, hindi nila dapat hinihikayat ang pagsuko nito sa ICC.
“Hindi Ito Katulad ng mga Dating Kaso”
Isa sa mga puntong paulit-ulit na binigyang-diin ni Marcoleta ay ang pagkakaiba ng sitwasyon ni dela Rosa sa mga dating senador na naharap sa warrant of arrest.
Binanggit niya sina dating Senador Juan Ponce Enrile, Leila de Lima, at Antonio Trillanes.
Ayon kay Marcoleta, ang mga kasong kinaharap ng mga ito noon ay mula sa mga korte sa Pilipinas.
Ibig sabihin, nanatili silang sakop ng batas ng bansa at nagkaroon ng pagkakataong gamitin ang mga legal na remedyo sa ilalim ng sistemang Pilipino.
Pero iba raw ang sitwasyon ni dela Rosa.
Dahil ang ICC ay isang foreign court, oras na maisuko siya rito ay para na rin daw siyang inilayo sa proteksyon ng sariling bansa.
Para kay Marcoleta, hindi dapat balewalain ang pagkakaibang iyon.
ICC at Pilipinas: Bakit Mainit ang Isyu?
Matagal nang mainit na usapin sa Pilipinas ang relasyon nito sa ICC.
Nagsimula itong lumala matapos imbestigahan ng ICC ang madugong kampanya kontra droga noong nakaraang administrasyon.
Marami ang nagsabing dapat managot ang mga sangkot sa umano’y extrajudicial killings. Ngunit marami rin ang nanindigang walang karapatan ang ICC na manghimasok sa mga usapin ng Pilipinas.
Noong 2019, opisyal nang kumalas ang Pilipinas sa Rome Statute — ang tratado na bumuo sa ICC.
At mula noon, hati ang opinyon ng publiko.
May mga naniniwalang kailangan pa ring panagutin ang mga opisyal na posibleng lumabag sa karapatang pantao.
Pero mayroon ding nagsasabing sapat ang korte ng Pilipinas at hindi na kailangan ang pakikialam ng dayuhang tribunal.
Sa privilege speech ni Marcoleta, malinaw kung saan siya nakatayo.
“Ito ay Usapin ng Soberanya”
Para kay Marcoleta, hindi lang si dela Rosa ang nakasalalay sa usapin.
Ang tunay na pinaglalaban daw dito ay ang dignidad ng Senado at ang kalayaan ng bansa laban sa impluwensiya ng dayuhan.
Ayon sa kanya, kapag pinayagan ng Pilipinas na basta na lamang arestuhin at dalhin sa ibang bansa ang isang senador, para na rin umanong pinayagan ng gobyerno na diktahan ng dayuhan ang sistema ng hustisya ng Pilipinas.
Ginamit pa niya ang salitang “foreign interference” upang ilarawan ang posibleng epekto ng ICC sa bansa.
Para sa kanya, kung hindi ito mapipigilan ngayon, baka dumating ang panahon na isa-isang papanagutin ng ICC ang iba pang opisyal ng Pilipinas.
At doon umano magsisimulang masira ang integridad ng mga institusyon ng gobyerno.
Protective Custody sa Senado
Isa sa mga pinaka-mainit na bahagi ng usapan ay ang tinatawag na “protective custody” na ibinigay umano kay dela Rosa ng Senado.
Ayon kay Marcoleta, hindi ito simpleng proteksyon lang sa isang senador.
Ang tunay na layunin daw nito ay tiyaking mananatili si dela Rosa sa loob ng hurisdiksyon ng Pilipinas habang dinidinig ang mga legal na usapin laban sa kanya.
Para kay Marcoleta, mahalagang manatili sa bansa si dela Rosa upang mapakinabangan niya ang lahat ng legal na proseso at proteksyong ibinibigay ng Konstitusyon.
Aniya, kung may warrant man laban sa kanya, dapat itong manggaling sa korte ng Pilipinas — hindi sa ICC.
“Kayang Mag-imbestiga ng Pilipinas”
Binanggit din ni Marcoleta ang Republic Act 9851, isang batas na tumatalakay sa mga krimen laban sa international humanitarian law at crimes against humanity.
Ayon sa kanya, malinaw sa batas na may kakayahan ang mga korte sa Pilipinas na dinggin at resolbahin ang ganitong uri ng mga kaso.
Dahil dito, iginiit niya na walang dahilan para manghimasok pa ang ICC.
Aniya, mismong gobyerno ng Pilipinas na rin umano ang nagsabi sa international community na kayang mag-imbestiga at magdesisyon ng bansa sa sarili nitong mga kaso.
Kaya para sa kanya, dapat pairalin ang lokal na hustisya at hindi dayuhang tribunal.
Publiko, Hati ang Reaksyon
Tulad ng inaasahan, mabilis na naging usap-usapan online ang privilege speech ni Marcoleta.
May mga sumang-ayon sa kanyang mga argumento tungkol sa soberanya at karapatan ng Pilipinas na pairalin ang sariling batas.
Para sa kanila, hindi dapat basta-basta sumusunod ang bansa sa dikta ng dayuhan.
Ngunit marami rin ang tumutol.
May ilang netizens ang nagsabing ang usapin ay hindi tungkol sa politika kundi tungkol sa pananagutan.
Ayon sa kanila, kung walang dapat ikatakot, bakit kailangang iwasan ang imbestigasyon ng ICC?
May ilan ding nagsabing dapat hayaang gumulong ang legal na proseso nang walang impluwensiya ng politika.
Habang tumatagal ang usapin, mas lalong lumalalim ang pagkakahati ng opinyon ng publiko.
Senado Bilang “Huling Bastion ng Demokrasya”
Isa sa pinakamabigat na bahagi ng talumpati ni Marcoleta ay nang sabihin niyang ang Senado ang “last bastion of democracy.”
Para sa kanya, kailangang protektahan ng Senado hindi lamang ang mga miyembro nito kundi pati ang integridad ng institusyon laban sa anumang puwersang maaaring magdikta rito.
Naniniwala siyang ang pagbibigay ng proteksyon kay dela Rosa ay hindi pagtatago kundi pagtatanggol sa karapatan ng isang Pilipino laban sa isang foreign entity na hindi na umano kinikilala ng bansa.
At sa kanyang pananaw, kapag pinabayaan ito, posibleng magkaroon ng mas malalim na epekto hindi lang kay dela Rosa kundi sa buong sistema ng gobyerno.
Ano ang Posibleng Mangyari?
Sa ngayon, patuloy pa ring inaabangan ng publiko kung ano ang susunod na hakbang ng Senado, ng Korte Suprema, at maging ng kampo ni dela Rosa.
Habang may mga nananawagang humarap ito sa ICC, may mga lider namang naninindigang dapat manatili ang usapin sa loob ng hurisdiksyon ng Pilipinas.
At habang tumatagal ang kontrobersiya, mas nagiging malinaw na hindi lang ito simpleng legal battle.
Isa itong banggaan ng dalawang magkaibang paniniwala:
Ang paniniwalang dapat manaig ang international justice.
At ang paniniwalang dapat unahin ang soberanya ng bansa.
Isang Isyung Hindi Basta Matatapos
Sa dami ng emosyon, argumento, at pulitikal na implikasyon ng usaping ito, malinaw na hindi agad matatapos ang diskusyon tungkol sa ICC at kay Senador dela Rosa.
Pulitika
Sa bawat pahayag ng mga senador, mas umiinit ang debate.
Sa bawat reaksyon ng publiko, mas nahahati ang opinyon ng bansa.
At habang wala pang pinal na desisyon, isang bagay ang sigurado:
Ang laban na ito ay hindi lang tungkol kay Bato dela Rosa.
Para sa marami, ito ay laban tungkol sa kapangyarihan, hustisya, at kung sino talaga ang may karapatang humusga sa isang Pilipino.
